Zalew Szczeciński

województwo zachodniopomorskie

Lokalizacja obszaru
Ostoja zajmuje polską część Zalewu Szczecińskiego z przyległymi terenami, lasami, gruntami ornymi, łąkami pastwiskami. Akwen wodny to zatoka Morza Bałtyckiego, oddzielona od niego wyspami Wolin i Uznam, do niego uchodzą rzeki Odra, Wkra i Piana. Na południe ostoja przeciąga się na Roztokę Odrzańską i ujście Odry Zachodniej do wysokości Polic, obejmuje tam wyspy: Karw Wielki, Długi Ostrów i Radzin.

Podstawowe informacje o obszarze.
Powierzchnia ostoi Zalew Szczeciński to ponad 47 tysięcy hektarów, z czego 80% stanowi woda, reszta to przyległe tereny lądowe. Wody Zalewu są płytkie, średnia głębokość to 3,8 m i żyzne z dużą ilością organizmów bentosowych, co stanowi idealną bazę żerowiskową dla tysięcy kaczek nurkujących. W zbiorniku występuje nieznaczne zasolenie 0,5 – 2,0 promili, zwiększające się zimą i przy wiatrach północnych, kiedy to występuje zjawisko tak zwanej cofki – wtłaczanie wody morskiej z Bałtyku poprzez Dziwnę i Świnę. Wśród zwierząt oprócz ptaków na uwagę zasługują niewątpliwe ryby. Jest to najbogatszy w gatunki akwen w Polsce, występują tu wszystkie polskie gatunki ryb karpiowatych, a z innych ciekawych spotkać tu można sandacza, miętusa, suma, troć wędrowną, a także takie rzadkości jak: aloza, certa czy ciosa. Zalew Szczeciński to również jedno z ważniejszych tarlisk ryb.

Główne walory przyrodnicze.
Gatunki

ptaków charakterystyczne dla danego obszaru.

Wyróżniającą się grupą zwierząt w obrębie Zalewu Szczecińskiego są ptaki, które można tu obserwować przez cały rok. Jest to ostoja ptasia o randze europejskiej. Występuje tu przy najmniej 25 gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej oraz 9 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi. Ostoja ta ma szczególne znaczenie dla ptaków migrujących i zimujących. W okresie wędrówek występuje tu przynajmniej 1% populacji szlaku wędrownego wielu gatunków, są to miedzy innymi: łabędź krzykliwy, rybitwa czarna, czernica, ogorzałka, nurogęś, gągoł, głowienka, łyska. Ptaki wodno – błotne przebywają tu w okresie pozalęgowym w ogromnych ilościach przekraczających niekiedy 250 tysięcy osobników. W ciągu zimy przebywa tu 1% populacji takich gatunków jak: łabędź krzykliwy, gągoł, bielaczek, nurogęś, ogorzałka i bielik.
Charakterystyczne dla Zalewu ptaki lęgowe gnieżdżące się w liczbie przekraczającej 1% krajowej populacji to: gęgawa, czernica, kania czarna, bielik, perkoz dwuczuby, kropiatka, sieweczka obrożna, ohar i inne.

Szczegółowe wskazówki dla obserwatora (co, gdzie i kiedy najlepiej obserwować)

Wiosna – Podczas przelotu wiosennego na terenie całego Zalewu Szczecińskiego można obserwować liczne ptaki wędrowne w szczególności wodno – błotne. Jest to ważny zbiornik na trasie europejskich wędrówek ptaków,

zatrzymują się tu wielotysięczne stada gęsi i kaczek.
W okresie lęgowym na uwagę zasługuje jedno z największych zagęszczeń bielika w Polsce a prawdopodobnie nawet w całej Europie. Oczywiście gnieżdżą się one nie tylko w obrębie tej ostoi, ale przede wszystkim w otaczających lasach Puszczy Goleniowskiej, Wkrzńskiej i Wolińskiego Parku Narodowego a Zalew wykorzystują do polowań. Spośród innych ptaków szponiastych można tu stosunkowo często spotkać kanię rudą, kanię czarną i błotniaka stawowego. W trzcinach gniazduje bąk, w podmokłych szuwarach kropiatka, a na łąkach i pastwiskach derkacz.

Lato – Niektóre ptaki latem wciąż gniazdują, w tym okresie również warto wybrać się nad Zalew, zaczynają wtedy przelot ptaki siewkowe: brodźce i biegusy oraz rybitwy. Nad wodami zalewu łatwo jest latem obserwować polującego bielika, kanię rudą a czasem nawet rybołowa. W portach, na przykład w Trzebieży jest dobre miejsce do obserwacji mew, gdzie można obserwować wszystkie powszechnie w Polsce występujące gatunki z tej grupy.

Jesień – Jesień to czas spektakularnych przelotów i zgromadzeń na noclegowiskach. Na Zalewie znajdują się noclegowiska gęsi białoczelnych i zbożowych, można wtedy z miejsc wyżej położonych obserwować o świcie wyloty a o zmroku zloty wielotysięcznych stad tych ptaków. Jesienią zaczynają pojawić się również stada kaczek nurkujących kilkudziesięcio a nawet kilkuset tysięczne stada

czernic, głowienek i ogorzałek żerują na płytkich wodach żywiąc się mięczakami. Na wodach trochę głębszych, czasem nawet na samym środku Zalewu żerują nurogęsi żywiąc się rybami. W mniejszej ilości na Zalewie można spotkać ptaki typowo morskie jak nury czarnoszyi i rdzawoszyi, szlachar, uchla, markaczka czy lodówka.

Zima – Zalew Szczeciński to najlepsze w Polsce miejsce do obserwacji zimujących bielaczków przebywa ich tu wtedy nawet do 30 tysięcy, zimują tu także w sporych ilościach nurogęś i ogorzałka. W cieplejsze zimy, gdy nie zamarzają zbiorniki wodne zimują tu gęsi zbożowe, białoczelne i gęgawy. Na obszarze ostoi gromadzi się wtedy wiele tysięcy wspomnianych powyżej ptaków wodnych, wtedy mogą się tu również pojawić markaczki, szlachary i nury. Stada ptaków wodnych przyciągają drapieżniki głównie bieliki, można tu wtedy obserwować nawet kilkadziesiąt bielików siedzących w bliskim sąsiedztwie.

Dojazd
Wybierając się nad Zalew Szczeciński mamy dwie możliwości, albo jechać na Północny zachód od Szczecina w stronę Trzebieży i dalej do Nowego Warpna, albo na północ od Szczecina drogą do Świnoujścia. Po to by obserwować ptaki pieszo najlepiej jest się wybrać w trasę wzdłuż wybrzeża. Na przykład drogą 114 na północ od Szczecina do Trzebieży i stamtąd brzegiem na zachód w stronę Nowego Warpna. Albo inna opcja, krajową drogą nr 3 jedziemy ze Szczecina w stronę Międzyzdrojów,

można zatrzymać się po drodze w Wolinie i odwiedzić półwysep Rów idąc z Wolina na południe, dalej jeszcze przed Międzyzdrojami skręcamy w lewo na Lubin (po drodze Wicko i Wapnica). Z Lubina można przejść się wzdłuż północnego brzegu Zalewu kierując się na wschód w stronę Karnocic. Szczególnie atrakcyjne są odcinki gdzie występują klify, mamy wtedy wspaniały widok na panoramę Zalewu, przydatna byłaby wtedy luneta. Z uwagi na duży obszar powierzchni wodnej czasem, gdy ptaki siedzą daleko nawet z lunetą ciężko jest je obserwować. Żeby dokładnie policzyć ptaki na tym akwenie ornitolodzy muszą prowadzić monitoring z samolotu. Najlepszym sposobem do obserwacji ptaków wodnych jest rejs statkiem białej floty. Prawie każda większa miejscowość nad Zalewem posiada takie statki. Są na przykład wodoloty ze Szczecina do Świnoujścia.

Warunki turystyczne (w tym linki do stron prezentujących ofertę turystyczną obszaru)
Warunki turystyczne w okolicach Zalewu Szczecińskiego są bardzo dobre, praktycznie w każdej miejscowości wokół Zalewu znajdują się hotele, pensjonaty i agroturystyka.
Lista kilku gospodarstw agroturystycznych w okolicach Wolina znajduje się w poniższym linku:
http://meteor.turystyka.pl/noclegi,agroturystyka,wolin,60.html
a w Stepnicy tu:
http://www.stepnica.org/agroturystyka/

Usługi przewodnickie z zakresu „bird-watchingu”:
Organizacja wycieczek przyrodniczo-krajobrazowych i ornitologicznych
http://ornitolog.com.pl/ekoturystyka.htm